نقش هوش عاطفي در روابط زوج‌هاي جوان

saleh · **ارسال شده در:** جمعه 13 شهریور 1388, 1:08 pm

وقتي همديگر را مي فهميم

جام جم آنلاين: شايد اغراق نباشد كه بگوييم انسان، عاطفي‌ترين موجود زنده روانشناختي است. عاطفه است كه انسان را آفريده و انسان است كه پيشتر و غالباً با عواطفش زندگي مي‌كند تا عقلش. تقريباً هيچ عمل انسان را نمي‌توان يافت كه به نحوي رنگ عاطفي نداشته باشد.
توليدمثل، حفظ و بقاي نسل و حتي ادامه حيات عمدتاً معلول عواطف‌اند تا عقل. به اعتقاد اگن ناش (روان‌شناس)‌ راه دستيابي به ازدواج موفق و يك زندگي خانوادگي سرشار از خوشبختي، بسيار ساده و سرراست است اگر بداني چه موقع معذرت‌خواهي كني. در حقيقت دانستن اين كه چه موقع، چرا و چگونه از همسرتان معذرت‌خواهي كنيد و برخورداري از توانايي‌هايي چون شكيبايي، بردباري و مدارا كردن هنگام عصبانيت، احتياج به مهارت‌هاي عاطفي پيشرفته و سطح بالايي چون همدلي، كنترل خود و درك عميق نيازها و احساسات ديگران دارد. مواردي كه ذكر شد از اجزاي هوش عاطفي است كه لازمه گفتگو و تعامل موفقيت آميز يك زندگي زناشويي به حساب مي‌آيد. اما هوش عاطفي به چه طريقي مي‌تواند زندگي زناشويي را تحت تأثير خود قرار دهد؟

توصيف‌هاي داده شده از هوش هيجاني (هوش عاطفي) به همان قدمت رفتار انساني است. از انجيل عهد قديم و عهد جديد و فلاسفه يوناني گرفته تا شكسپير، توماس جفرسون و روان‌شناسي مدرن مطرح شده است. كساني كه هوش هيجاني خود را تقويت مي‌كنند و آن را به حد كمال مي‌رسانند، يك توانايي منحصر به فرد به دست مي‌آورند تا در شرايط و موقعيت‌هايي كه ديگران در آنها گير مي‌كنند و رنج مي‌كشند، بخوبي شكوفا شوند. هوش هيجاني چيزي در درون هر يك از ماست كه تا حدي نامحسوس است. هوش هيجاني است كه تعيين مي‌كند چگونه رفتار خود را اداره كنيم. چگونه با مشكلات اجتماعي كنار بياييم و چگونه تصميماتي بگيريم كه به نتايج مثبت ختم شود. ثرندايك اولين كسي بود كه مهارت‌هاي هوش هيجاني را نامگذاري كرد. اصطلاحي كه او اختراع كرد هوش اجتماعي، نشانگر توانايي افرادي است كه درخوب كنار آمدن با مردم، مهارت‌هاي كافي دارند. در سال‌هاي دهه 1980 بود كه هوش هيجاني (EQ) نام فعلي خود را به دست آورد. مفهوم هوش هيجاني نشان داد كه چرا 2 نفر با IQ (هوش عقلي) يكسان ممكن است به درجات بسيار متفاوتي از موقعيت در زندگي دست يابند. اين هوش يك عنصر بنيادين از رفتار است كه جدا و متفاوت از هوش شناختي (عقل) عمل مي‌كند. اين هوش قابليت انعطاف‌پذيري است كه به آساني آموخته مي‌شود.

درك عاطفي در روابط زوجين

ماير و همكارانش اعتقاد دارند اساسي‌ترين توانايي مؤثر در هوش عاطفي، دريافت و تشخيص دقيق عواطف است. محققان در اين زمينه دست به آزمايشاتي زده‌اند كه نتايجي را در برداشته است كه به آنها اشاره مي‌كنيم. اول از همه، اين نتايج نشان مي‌دهد ازدواج و زندگي زناشويي يك بافت سرشار از عاطفه است. در ازدواج‌هايي كه در آنها زوجين با يكديگر در تعارض و دعوا باشند، برانگيختگي‌هاي عاطفي زيادتري ديده مي‌شود. به عبارت ديگر، بيشتر اختلافات ميان زوجين به دليل برانگيختگي‌هاي عاطفي صورت مي‌گيرد، كما اين كه ارزيابي‌هاي فيزيولوژيكي (مثل ضربان قلب، افزايش رسانايي پوست و فعاليت‌هاي ماهيچه‌اي) اين موضوع را نشان مي‌دهد. همچنين مطالعات نشان مي‌دهد افراد در توانايي دريافت و تشخيص دقيق عواطف خود و ديگران با يكديگر تفاوت دارند؛ مثلاً بعضي زوج‌ها، آشكارا نسبت به علائم عاطفي همسرشان بي‌توجه هستند و آن را ناديده مي‌گيرند يا آمادگي سوءتعبير و عدم تشخيص صحيح اين عواطف را دارند. علاوه بر اينها، انسان‌ها داراي تفاوت‌هاي قابل توجهي در توانايي ابراز صريح عواطف خود هستند. مثلاً برخي زوج‌ها عادت دارند پيام‌هاي عاطفي مبهم گيج‌كننده‌اي به طرف مقابل خود بدهند (هم زمان مي‌خندند وهم‌ اخم مي‌كنند.)

مهم‌تر از همه اينها، پژوهشگران دريافته‌اند زوج‌هاي شاد در مقايسه با زوج‌هايي كه رابطه زناشويي و عاطفي خوبي با هم ندارند، احساس همدلي بيشتري نسبت به هم نشان مي‌دهند و نسبت به احساسات يكديگر حساسيت بيشتري به خرج مي‌دهند.

زوج‌هايي كه با هم اختلاف و انتظارات نادرستي از يكديگر دارند، پيام‌هاي عاطفي خنثي يا نسبتاً منفي نسبت به يكديگر بروز مي‌دهند كه سبب ايجاد خشم و عصبانيت درهر دو، نسبت به طرف مقابل مي‌شود. به اين ترتيب، پيامدهاي مخرب و منفي به صورت يك حلقه معيوب در مي‌آيد كه رهايي از آن براي هر دو زوج بسيار دشوار مي‌شود. در حقيقت اين نوع پيامدهاي منفي و ويژگي بارز ازدواج‌هاي ناموفق است. مطالعات ديگر نيز نشان داده زنان بهتر از مردان در ابراز دقيق عواطف و تشخيص آنها عمل مي‌كنند. توانايي ابراز دقيق عواطف در زنان ناشي از توانايي بالاي آنان در استفاده از رفتارهاي غيركلامي در جريان ارسال پيام‌هاي عاطفي است. براي مثال وقتي يك زن پيام عاطفي مثبتي به شوهرش مي‌دهد، احتمالاً از علائم غيركلامي بدني (مثل لبخند زدن) و از يك لحن صميمانه هنگام سخن گفتن استفاده مي‌كند. از طرف ديگر، مردان تمايل به استفاده از پيام‌هاي مبهم و مختلط (تركيبي) دارند. براي مثال وقتي كه مردي مي‌خواهد پيام عاطفي مثبتي به همسرش بدهد، اين پيام هم همراه با خنده است و هم همراه با علائم بالقوه تهديدكننده‌اي چون حركات ابرو يا چشم.

همان‌گونه كه انتظار مي‌رود ناتواني مردان در تشخيص و بروز دقيق عواطف، علت مهم و اساسي ازدواج‌هاي ناموفق است.

زوج‌هاي شاد در مقايسه با زوج‌هايي كه رابطه عاطفي خوبي ندارند، احساس همدلي بيشتري نسبت به هم نشان مي‌دهند و نسبت به احساسات يكديگر حساسيت بيشتري به‌ خرج‌ مي‌دهنددر مجموع، تمام اين صحبت‌ها يعني زنان با هدف ايفاي نقش مديريت احساسات وارد زندگي مشترك مي‌شوند، در حالي كه مردان در تداوم زندگي زناشويي چندان اهميتي براي عواطف قائل نيستند. در واقع موضوعات خاصي چون ميزان ارتباط جنسي، نحوه تربيت فرزندان يا اين كه زن و شوهر با چه ميزان بدهي و پس‌انداز احساس راحتي مي‌كنند، موضوعاتي نيستند كه يك زندگي زناشويي را پابرجا نگاه دارند يا متلاشي كنند. برعكس شيوه بحث درباره اين نكات حساس است كه در سرنوشت ازدواج حائز اهميت است، حتي اين كه زن و شوهر درباره نحوه مخالفت كردن به توافقي با يكديگر برسند، رمز بقاي ازدواج است. مردان و زنان بايد بر تفاوت‌هاي جنسيتي ذاتي خود در برخورد با احساسات حاد غلبه كنند. در صورت شكست در انجام اين كار، زوجين نسبت به شكاف‌هاي عاطفي‌اي كه در نهايت مي‌توانند موجب گسستن پيوند آنان شوند، آسيب‌پذير مي‌شوند. اگر يكي از زوجين يا هر دوي آنها، كاستي‌هاي خاصي از نظر هوش هيجاني داشته باشند، احتمال عميق‌تر شدن اين شكاف‌هاي عاطفي افزايش خواهد يافت. گاتمن دريافت يكي از علائم اوليه‌اي كه نشان از خطرناك بودن ازدواج را آشكار مي‌كند، انتقاد شديد است. در ازدواج سالم، زن و شوهر در امر گله كردن از يكديگر احساس راحتي مي‌كنند، اما معمولاً زوجين در بحبوحه عصبانيت، گله‌‌هاي خود را در قالبي منحرف همچون حمله به شخصيت طرف مقابل ابراز مي‌كنند كه به ترور شخصيت معروف است، يعني انتقادي است كه نه بر عمل فرد، بلكه به خود فرد وارد مي‌شود و تأثير عاطفي اين انتقادهاي شديداللحن از شكايت‌هاي منطقي‌تر بسيار تباه كننده‌تر است. قابل درك است كه احتمال بروز چنين حملاتي زماني افزايش پيدا مي‌كند كه زن يا شوهر احساس كنند طرف مقابل شكايت آنان را نشنيده يا ناديده گرفته است.

زماني گفته مي‌شود كه رابطه زوجين، از لحاظ هوش هيجاني در سطح بالايي قرار دارد كه زن و شوهر انرژي خود را براي تعمير اختلاف‌ها صرف مي‌كنند. تعمير يعني نشان دادن عشق و محبت زن و شوهر به يكديگر بدون توجه به تعارض و كشمكشي كه دارند. وقتي با همسرتان جر و بحث مي‌كنيد هركلمه و هر عمل شما با همسرتان مي‌تواند اوضاع را بهتر يا بدتر كند. تعميرات بيانگر اين واقعيت هستند كه مهارت‌هاي هوش هيجاني در درون رابطه مورد استفاده قرار ‌گيرند. تعمير يعني پشت سر گذاشتن خشم، خشونت و دشمني نسبت به همسر. اولين اميد به تعمير موفق، از خودآگاهي شما ريشه مي‌گيرد. اگر هيجان‌ها شما را محكم به ديوار مي‌كوبند هرگز نمي‌توانيد بحث را به جايي برسانيد، بنابراين زيرنظر داشتن و كنترل هيجان‌ها و رفتارهايتان مي‌تواند بسيار مشكل باشد. در طول جر و بحث براي اين كه دچار بعضي احساسات نشويد مثل احساس گناه، انرژي خود را روي درك هيجان‌هاي خود متمركز كنيد. اگر فكر مي‌كنيد احساس‌ها آنقدر شديد است كه نمي‌توانيد واضح فكر كنيد، بهتر است گفتگو را به زمان ديگري موكول كنيد.

اگر هيجانات، شما را بي‌حال و گيج كرده، به همسرتان بگوييد كنترلتان را از دست داده‌ايد و به اندكي زمان نياز داريد تا آرام شويد و افكارتان را از پراكندگي درآوريد. اگر حدس مي‌زنيد كه بحث به جايي نمي‌رسد و نمي‌توانيد واضح فكر كنيد خودتان را به زور وارد بحث نكنيد. اگر به اندازه كافي آرام هستيد و اگر مي‌توانيد اوضاع را ارزيابي كنيد، مي‌توانيد گام بعدي را براي تعمير برداريد. از مهارت‌هاي هوش اجتماعي خود كمك بگيريد و روي اين موضوع تمركز كنيد كه اوضاع از ديد همسرتان چگونه ديده مي‌شود. حدس نزنيد بلكه واقعاً فكر و احساس او را در نظر بگيريد. بايد به همسرتان نشان دهيد كه به نظر او اهميت مي‌دهيد، حتي اگر با آن موافق نباشيد. بايد به راه‌هايي بينديشيد كه از طريق آنها بتوانيد همسرتان را متقاعد كنيد افكار شما صحيح‌تر است و از خود بپرسيد چگونه مي‌توانيد احساسات او را ارزشمند بدانيد. احترام گذاشتن به عقايد همسرتان چه غلط باشند چه صحيح، كليد كنار آمدن است.

برقراري رابطه‌اي كه به خوشبختي و كاميابي منجر شود مستلزم توانايي ظرفيت هيجاني بالايي است كه قدرت دروني، مهارت‌هاي تسلط بر نفس و توانايي تحمل توفان‌هاي زندگي را به شما خواهد داد. با احترام و عشق و گذشت دو جانبه مي‌توانيم با افراد با آرامش ذهني، كار يا زندگي كنيم وگرنه در دنياي آشفته درون خود زندگي خواهيم كرد.

صابر محمدي

تالار گفتمان نیلوفرانه

نقش هوش عاطفي در روابط زوج‌هاي جوان

نقش هوش عاطفي در روابط زوج‌هاي جوان

نقش هوش عاطفي در روابط زوج‌هاي جوان

چه کسي حاضر است ؟